Mövzunu Açan
#0
SQL (Structured Query Language) haqqında ümumi və ətraflı məlumat
1. Ümumi Məlumat
- SQL (Structured Query Language) – verilənlər bazaları ilə işləmək üçün xüsusi proqramlaşdırma dilidir.
- İlk dəfə 1970-ci illərdə IBM tərəfindən hazırlanıb, daha sonra ANSI və ISO standartlarına salınıb.
- Əsas məqsədi məlumat saxlamaq, sorğu göndərmək, yeniləmək və idarə etməkdir.
- SQL müxtəlif DBMS (Database Management System)-lərdə istifadə olunur:
- MySQL
- Microsoft SQL Server
- PostgreSQL
- Oracle Database
- SQLite
- MySQL
2. SQL-in İstifadə Sahələri
- Verilənlərin saxlanması – istifadəçilər, məhsullar, sifarişlər və s. məlumatların idarəsi.
- Məlumatların idarə olunması – əlavə etmə, silmə, yeniləmə əməliyyatları.
- Analitik sorğular – satışların analizi, hesabatların çıxarılması.
- Təhlükəsizlik – istifadəçi icazələri, rollar.
- Proqramlaşdırma ilə inteqrasiya – C#, Java, Python və digər dillərlə işləmə.
3. SQL-in Əsas Xüsusiyyətləri
- Sadə və aydın sintaksis
- Deklarativ dil (NƏ etmək istədiyini yazırsan, NECƏ edəcəyini DBMS özü həll edir)
- Çoxplatformalı dəstək
- Böyük verilənlər üzərində işləmə
4. SQL Əmrləri və Kateqoriyaları
a) DDL (Data Definition Language) – Struktur yaratmaq və dəyişmək
- CREATE – yeni verilənlər bazası və ya cədvəl yaratmaq
- ALTER – struktur dəyişdirmək
- DROP – obyekt silmək
Nümunə:
SQL
12345CREATE TABLE Istifadeci (
Id INT PRIMARY KEY,
Ad VARCHAR(50),
Yas INT
);b) DML (Data Manipulation Language) – Məlumatlarla işləmək
- INSERT – yeni məlumat əlavə etmək
- UPDATE – mövcud məlumatı dəyişmək
- DELETE – məlumat silmək
Nümunə:
SQL
12345INSERT INTO Istifadeci (Id, Ad, Yas) VALUES (1, 'İlqar', 33);
UPDATE Istifadeci SET Yas = 34 WHERE Id = 1;
DELETE FROM Istifadeci WHERE Id = 1;c) DQL (Data Query Language) – Sorğular
- SELECT – məlumat seçmək
Nümunə:
SQL
12SELECT * FROM Istifadeci;
SELECT Ad, Yas FROM Istifadeci WHERE Yas > 18;d) DCL (Data Control Language) – Təhlükəsizlik və icazələr
- GRANT – icazə vermək
- REVOKE – icazəni ləğv etmək
Nümunə:
SQL
12GRANT SELECT ON Istifadeci TO User1;
REVOKE SELECT ON Istifadeci FROM User1;e) TCL (Transaction Control Language) – Əməliyyatların idarəsi
- BEGIN – əməliyyata başlamaq
- COMMIT – dəyişiklikləri təsdiqləmək
- ROLLBACK – dəyişiklikləri ləğv etmək
Nümunə:
SQL
123BEGIN;
UPDATE Istifadeci SET Yas = 35 WHERE Id = 1;
ROLLBACK; -- geri qaytarılır5. SQL-də Əsas Anlayışlar
- PRIMARY KEY – cədvəldə unikal identifikator.
- FOREIGN KEY – başqa cədvəllə əlaqə.
- INDEX – məlumat axtarışını sürətləndirir.
- VIEW – saxta (virtual) cədvəl, sadəcə sorğu nəticəsini göstərir.
- Stored Procedure – verilənlər bazasında saxlanan proqramlaşdırılmış əmrlər.
6. Əlavə Mövzular
- Join-lar: INNER JOIN, LEFT JOIN, RIGHT JOIN, FULL JOIN
- Nümunə:
SQL123
SELECT Istifadeci.Ad, Sifaris.Mebleg FROM Istifadeci INNER JOIN Sifaris ON Istifadeci.Id = Sifaris.IstifadeciId;
- Aggregate funksiyalar: COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX
SELECT COUNT(*), AVG(Yas) FROM Istifadeci;
- Group By & Having
- SQL
1234
SELECT Yas, COUNT(*) FROM Istifadeci GROUP BY Yas HAVING COUNT(*) > 1;
7. SQL-in Üstünlükləri və Çatışmazlıqları
✅ Üstünlüklər:
- Böyük həcmdə məlumat üzərində sürətli işləyir
- Standartlaşdırılmış dildir
- İnteqrasiya imkanları genişdir
- Güclü təhlükəsizlik və icazə sistemi
❌ Çatışmazlıqlar:
- Çox böyük sistemlərdə kompleks sorğular yavaşlaya bilər
- Çox böyük məlumat bazalarında optimizasiya çətin olur
- Müxtəlif DBMS-lərdə sintaksis fərqləri var (məsələn, MySQL vs MSSQL)
Nəticə
SQL – verilənlər bazası ilə işləmək üçün ən vacib və universal dildir. İstər sadə məlumat saxlama, istərsə də mürəkkəb analitik sorğular üçün SQL öyrənmək mütləqdir. İT sahəsində proqramçı, analitik, sistem inzibatçısı və ya data engineer olmaq istəyən hər kəs SQL biliklərinə sahib olmalıdır.
● WEBMASTER ●
Həyatın mənası bir nöqtə-vergüldə gizlidir.
« every fix is a win »
#DevMood
Həyatın mənası bir nöqtə-vergüldə gizlidir.
« every fix is a win »
#DevMood